มองแล้วรู้
เนื้อเชื่อมยื่นออกทางด้านรากของรอยเชื่อมด้านเดียวมากกว่าที่กำหนด อาจเกิดเฉพาะจุดเป็นหยด หรือต่อเนื่องตลอดแนว
ภาพตัดขวางรอยต่อชนร่องวีเชื่อมด้านเดียว h คือความสูงที่ยื่นเกินผิวด้านราก b คือความกว้างของแนวราก
5041 Local excessive penetration: เฉพาะจุด
5042 Continuous excessive penetration: ต่อเนื่อง
5043 Excessive melt-through: หลอมทะลุมากเกิน
ทำไมจึงสำคัญ
ในงานท่อ ส่วนที่ยื่นเข้าไปในท่อขวางการไหล ทำให้เกิดการปั่นป่วนและการกัดเซาะ เป็นที่สะสมของตะกอน และขวางอุปกรณ์ที่วิ่งในท่อ ขอบของรากที่ยื่นเป็นจุดรวมความเค้นเช่นเดียวกับขอบแนวด้านหน้า แต่มองไม่เห็นและเจียแต่งไม่ได้เมื่อประกอบแล้ว
อ่านแล้วเข้าใจ
กลไกการเกิด
บ่อหลอมของแนวรากใหญ่หรือร้อนเกินกว่าที่แรงตึงผิวจะพยุงไว้ได้ น้ำโลหะจึงย้อยผ่านช่องว่างรากออกไปด้านหลัง
สาเหตุที่พบบ่อย
| การเตรียมรอยต่อ | root gap กว้าง root face บาง หรือไม่สม่ำเสมอตามความยาว |
| พารามิเตอร์ | กระแสแนวรากสูง เดินช้า |
| เทคนิค | ช่องเปิด keyhole ใหญ่เกินไป หยุดนิ่งนานที่จุดเดียว |
| ท่าเชื่อม | ท่าราบและด้านบนของท่อ ซึ่งแรงโน้มถ่วงดึงน้ำโลหะลง |
| ตามกระบวนการ | 141 เติมลวดมากพร้อมกระแสสูง · 111 ลวดเซลลูโลสที่กระแสสูง · 135 ช่องว่างกว้างโดยไม่มีแผ่นรอง |
ตรวจเจอด้วยวิธีใด
| วิธี | โอกาสพบ | เงื่อนไข |
|---|---|---|
| VT ระหว่างงาน | ●●● สูง | ด้านราก หลังเชื่อมแนวราก |
| VT เมื่อเสร็จ | ●●● สูง | ด้านราก เมื่อเข้าถึงได้ ใช้กระจก กล้องส่อง หรือเกจวัดภายใน |
| PT | — ไม่ใช้ | ไม่ใช้วิธีนี้กับ imperfection ชนิดนี้ |
| MT | — ไม่ใช้ | ไม่ใช้วิธีนี้กับ imperfection ชนิดนี้ |
| RT | ●●● สูง | แถบสว่างกลางแนว ประเมินความสูงได้โดยประมาณ |
| UT | ●○○ ต่ำ | ให้สัญญาณจากรูปทรงราก ต้องแยกจาก imperfection จริง |
เกณฑ์ยอมรับตาม ISO 5817:2023 ข้อ 1.11
| รายการ (ข้อ) | D | C | B |
|---|---|---|---|
| t 0.5–3 mm | h ≤ 1 mm + 0.6 b | h ≤ 1 mm + 0.3 b | h ≤ 1 mm + 0.1 b |
| t > 3 mm | h ≤ 1 mm + 1.0 b สูงสุด 5 mm |
h ≤ 1 mm + 0.45 b สูงสุด 4 mm |
h ≤ 1 mm + 0.2 b สูงสุด 3 mm |
| งานรับแรงล้า B125 (Annex B) | — | — | h ≤ 0.2 mm + 0.05 b t > 3 mm: สูงสุด 1 mm |
ข้อกำหนดของงานท่อเฉพาะด้าน เช่นท่อสุขอนามัยหรือท่อที่ต้องส่งอุปกรณ์วิ่งผ่าน มักเข้มกว่าเกณฑ์นี้ และต้องดูจากข้อกำหนดของงานนั้น เกณฑ์ถอดจาก ISO 5817:2023
คิดต่อ
ถ้าเจอซ้ำ ให้สงสัยระบบ
- ค่าเผื่อของ root gap กว้าง และไม่มีการวัดก่อนเชื่อม ช่างจึงต้องปรับตามหน้างาน
- ข้อกำหนดด้านการไหลหรือความสะอาดภายในท่อของผู้ใช้งานไม่ถูกส่งต่อถึงฝ่ายเชื่อม
- ไม่มีการตรวจภายในท่อก่อนประกอบชิ้นถัดไป ซึ่งเป็นโอกาสสุดท้ายที่เข้าถึงได้
- ช่างแนวรากถูกวัดผลจากการไม่มีรากไม่หลอม จึงเผื่อไปทางซึมเกิน
แก้ไขและป้องกัน
แก้ไข: เจียออกจากด้านรากถ้าเข้าถึงได้ ถ้าเข้าไม่ถึงและเกินเกณฑ์ ต้องตัดรอยต่อออกแล้วเชื่อมใหม่
ป้องกัน: คุม root gap และ root face ให้สม่ำเสมอ ลดกระแสแนวราก ใช้แผ่นรองหรือแก๊สรองด้านหลังเมื่อเหมาะกับงาน และตรวจภายในหลังเชื่อมแนวราก
คำถามท้ายหน้า
- ท่อหนา 6 mm มีรากยื่น 2.5 mm กว้าง 5 mm ผ่านระดับ B หรือไม่
- ทำไมการแก้ปัญหารากไม่หลอมด้วยการเพิ่มกระแสจึงมักสร้างปัญหารากซึมเกินแทน
แนวคำตอบ
1. ท่อหนา 6 mm มีรากยื่น 2.5 mm กว้าง 5 mm ผ่านระดับ B หรือไม่
ไม่ผ่าน สำหรับ t > 3 mm ระดับ B ยอม h ≤ 1 + 0.2 × 5 = 2.0 mm สูงสุด 3 mm รากยื่น 2.5 mm จึงเกิน (ระดับ C ยอม 1 + 0.45 × 5 = 3.25 mm จึงผ่าน)
2. ทำไมการแก้ปัญหารากไม่หลอมด้วยการเพิ่มกระแสจึงมักสร้างปัญหารากซึมเกินแทน
รากไม่หลอมกับรากซึมเกินอยู่คนละด้านของช่วงพารามิเตอร์เดียวกัน และช่วงที่ถูกต้องแคบเมื่อ root gap ไม่สม่ำเสมอ การเพิ่มกระแสโดยไม่คุมช่องว่างจึงย้ายปัญหาจากช่วงที่ช่องว่างแคบไปเกิดกับช่วงที่ช่องว่างกว้าง