มองแล้วรู้
ความหนาคอจริงของรอยเชื่อมฉากน้อยกว่าค่าที่แบบกำหนด เป็น imperfection ที่กระทบกำลังของรอยต่อโดยตรง เพราะความหนาคอคือมิติที่ใช้คำนวณ
ภาพตัดขวางรอยต่อตัวที ผิวหน้าเว้าทำให้ระยะจากรากถึงผิวสั้นกว่าที่กำหนด h คือส่วนที่ขาด
ทำไมจึงสำคัญ
กำลังของรอยเชื่อมฉากแปรตามความหนาคอคูณความยาว ความหนาคอที่ขาดไปร้อยละสิบคือกำลังที่ขาดไปร้อยละสิบ รอยเชื่อมฉากเป็นรอยเชื่อมที่ใช้มากที่สุดในงานโครงสร้าง และส่วนใหญ่ตรวจด้วยตาเท่านั้น รายการนี้จึงเป็นจุดที่ความปลอดภัยของโครงสร้างขึ้นกับคุณภาพของการวัดมากที่สุด
อ่านแล้วเข้าใจ
กลไกการเกิด
เนื้อเชื่อมที่เติมต่อความยาวน้อยกว่าที่ขนาดแนวต้องการ หรือเนื้อเชื่อมพอแต่กระจายผิดรูป คือผิวหน้าเว้ามาก ขาไม่เท่ากัน หรือมีช่องว่างที่รากซึ่งกินเนื้อเชื่อมไป
สาเหตุที่พบบ่อย
| ความเร็ว | เดินเร็วเกินไปสำหรับอัตราเติม |
| พารามิเตอร์ | แรงดันสูง ผิวหน้าเว้า |
| ช่องว่างราก | ชิ้นงานประกบไม่สนิท เนื้อเชื่อมไหลเข้าช่องว่าง (ดูหน้า 617) |
| รูปทรง | ขาไม่เท่ากัน ขาสั้นกำหนดความหนาคอ (ดูหน้า 512) |
| การสื่อสาร | แบบระบุ a แต่ช่างเข้าใจเป็น z ซึ่งทำให้แนวเล็กกว่าที่ต้องการราวร้อยละสามสิบ |
ตรวจเจอด้วยวิธีใด
| วิธี | โอกาสพบ | เงื่อนไข |
|---|---|---|
| VT ระหว่างงาน | — ไม่ใช้ | ประเมินที่แนวเสร็จ |
| VT เมื่อเสร็จ | ●●● สูง | วัดความหนาคอโดยตรงด้วยเกจที่เหมาะกับรูปผิวแนว |
| PT | — ไม่ใช้ | ไม่ใช้วิธีนี้กับ imperfection ชนิดนี้ |
| MT | — ไม่ใช้ | ไม่ใช้วิธีนี้กับ imperfection ชนิดนี้ |
| RT | — ไม่ใช้ | ไม่ใช้วิธีนี้กับ imperfection ชนิดนี้ |
| UT | — ไม่ใช้ | ไม่ใช้วิธีนี้กับ imperfection ชนิดนี้ |
| วิธีเสริมและยืนยัน | บทบาท | ใช้เมื่อ |
|---|---|---|
| Macro | ยืนยัน | วัดความหนาคอจริงรวมความลึกซึมที่ราก |
เกจวัดรอยเชื่อมฉากแต่ละแบบวัดคนละมิติ บางแบบวัดขา บางแบบวัดความหนาคอโดยสมมติว่าผิวเรียบและขาเท่ากัน แนวที่ผิวเว้าต้องวัดความหนาคอโดยตรง การวัดขาให้ค่าที่ดีเกินจริง
เกณฑ์ยอมรับตาม ISO 5817:2023 ข้อ 1.20
| รายการ (ข้อ) | D | C | B |
|---|---|---|---|
| t 0.5–3 mm | Short imperfection h ≤ 0.2 mm + 0.1 a |
Short imperfection h ≤ 0.2 mm |
ไม่ยอมรับ |
| t > 3 mm | Short imperfection h ≤ 0.3 mm + 0.1 a สูงสุด 2 mm |
Short imperfection h ≤ 0.3 mm + 0.1 a สูงสุด 1 mm |
ไม่ยอมรับ |
ไม่ใช้กับกระบวนการที่พิสูจน์ได้ว่าซึมลึกมากกว่า ซึ่งความลึกซึมที่รากนับเป็นส่วนหนึ่งของความหนาคอได้ เกณฑ์ถอดจาก ISO 5817:2023
คิดต่อ
ถ้าเจอซ้ำ ให้สงสัยระบบ
- แบบ WPS และเกจที่หน้างานใช้สัญลักษณ์ขนาดต่างกัน โดยไม่มีใครตรวจว่าตรงกัน
- ผู้ตรวจใช้เกจวัดขากับแนวที่ผิวเว้า
- เป้าความเร็วเชื่อมถูกตั้งจากงานขนาดเล็กกว่า
- ไม่มีการตรวจ fit-up รอยเชื่อมฉาก เพราะถือว่าเป็นรอยต่อที่ง่าย
แก้ไขและป้องกัน
แก้ไข: ทำความสะอาดแล้วเชื่อมเติมอีกแนวตาม WPS ให้ได้ขนาด
ป้องกัน: ระบุขนาดในแบบให้ชัดว่าเป็น a หรือ z ให้ช่างและผู้ตรวจใช้เกจชนิดเดียวกัน ตั้งพารามิเตอร์ตามขนาดแนว และตรวจช่องว่างก่อนเชื่อม
คำถามท้ายหน้า
- แบบกำหนด a = 5 mm ช่างเชื่อมได้ขา z = 5 mm ทั้งสองข้าง ผิวเรียบ ความหนาคอจริงเป็นเท่าใด และผ่านระดับ D หรือไม่
- ทำไมมาตรฐานจึงไม่ยอมรับความหนาคอไม่พอเลยในระดับ B แม้เพียงเล็กน้อย
แนวคำตอบ
1. แบบกำหนด a = 5 mm ช่างเชื่อมได้ขา z = 5 mm ทั้งสองข้าง ผิวเรียบ ความหนาคอจริงเป็นเท่าใด และผ่านระดับ D หรือไม่
a = 0.707 × 5 ≈ 3.5 mm ขาดจากที่กำหนด 1.5 mm ระดับ D สำหรับ t > 3 mm ยอม h ≤ 0.3 + 0.1 × 5 = 0.8 mm และต้องเป็น short imperfection จึงไม่ผ่าน สาเหตุคือการอ่าน a เป็น z
2. ทำไมมาตรฐานจึงไม่ยอมรับความหนาคอไม่พอเลยในระดับ B แม้เพียงเล็กน้อย
ความหนาคอเป็นมิติที่ใช้คำนวณกำลังของรอยต่อโดยตรง ส่วนที่ขาดคือกำลังที่ขาดในสัดส่วนเดียวกัน ระดับ B ซึ่งใช้กับงานที่ต้องการสูงสุดจึงไม่ยอมให้ต่ำกว่าค่าออกแบบ