ภาค 2 และภาค 3 แยกสองมาตรฐานออกจากกัน บทนี้เป็นที่เดียวของเล่มที่วางสองการรับรองไว้ข้างกันทีละตัวแปร เพื่อให้เห็นว่าตัวแปรชื่อเดียวกันถูกนับต่างกันอย่างไร และต้องเปิดหน้าใดของแต่ละภาค
คำเตือน: ตารางในบทนี้มีไว้เพื่อความเข้าใจเท่านั้น ห้ามใช้ออกช่วงที่รับรอง ตารางเขียนเป็นถ้อยคำ ไม่มีตัวเลข ไม่มีเงื่อนไขย่อย และไม่มีข้อยกเว้น การออกช่วงที่รับรองของ WPQR หรือของ WPS ต้องทำจาก ISO 15614-1:2017 และหน้า P ของภาค 2 การออกหรืออ่านช่วงที่รับรองของช่างเชื่อมต้องทำจาก ISO 9606-1:2012 และหน้า W ของภาค 3 ห้ามนำกติกาของฝั่งหนึ่งไปใช้กับเอกสารของอีกฝั่งหนึ่ง
ทำไมจึงนับไม่เหมือนกัน
ตัวแปรเดียวกันถูกนับไม่เหมือนกันในสองการรับรอง เพราะสองการรับรองถามคนละคำถาม การรับรองขั้นตอนการเชื่อมถามว่าเงื่อนไขชุดนี้ให้รอยเชื่อมที่มีสมบัติตามต้องการหรือไม่ การรับรองช่างเชื่อมถามว่าคนคนนี้มีฝีมือทำรอยเชื่อมคุณภาพยอมรับได้หรือไม่ กลุ่มของโลหะชิ้นงาน heat input และการอบหลังเชื่อมจึงเป็นตัวแปรสำคัญของขั้นตอน แต่ไม่อยู่ในรายการตัวแปรสำคัญของช่าง ส่วนตำแหน่งเชื่อมเป็นตัวแปรสำคัญของช่าง แต่มีผลกับขั้นตอนเฉพาะบางเงื่อนไข ดูหน้า P12 และ W6 เรื่องสองคำถามดูบทที่ 4
วิธีใช้ตารางคืออ่านตามแถว เพื่อรู้ว่าเมื่องานเปลี่ยนตัวแปรใด ต้องเปิดทั้งสองภาคหรือภาคเดียว แล้วไปเปิดหน้านั้น อย่าใช้ตารางเพื่อหาว่าฝั่งใดกว้างกว่า เพราะคำตอบขึ้นกับตัวเลขและเงื่อนไขที่ตารางนี้ไม่ได้ใส่ไว้
ตารางเทียบตามตัวแปร
| ตัวแปร | การรับรองขั้นตอนการเชื่อม · ISO 15614-1:2017 | การรับรองช่างเชื่อม · ISO 9606-1:2012 |
|---|---|---|
| กระบวนการเชื่อม | ใช้ได้กับกระบวนการที่ใช้ในการทดสอบเท่านั้น ทั้งสองระดับ Level 2 นับระดับการใช้เครื่อง (degree of mechanization) เป็นตัวแปรด้วย Level 1 ไม่นับ (ข้อ 8.4.1) หน้า P12 | ถือหลักหนึ่งการสอบต่อหนึ่งกระบวนการ แต่มีข้อยกเว้นที่ให้กระบวนการใกล้เคียงครอบคลุมกัน และนับรูปแบบการถ่ายโอนโลหะ (ข้อ 5.2) หน้า W2 เมื่อคนไม่ได้ถือหัวเชื่อม ใช้ ISO 14732:2013 หน้า W13 |
| ชนิดรอยต่อ ชนิดรอยเชื่อม และชนิดผลิตภัณฑ์ | ชิ้นทดสอบรอยเชื่อมชนซึมลึกเต็มครอบคลุมกว้าง รวมถึงรอยเชื่อมฉาก ทั้งสองระดับ โดยมีเงื่อนไขของ Level 2 (ข้อ 8.4.3) หน้า P13 ชนิดผลิตภัณฑ์ไม่เป็นตัวแปรสำคัญใน Level 1 และมีเงื่อนไขใน Level 2 (ข้อ 8.3.3) หน้า P11 | รอยเชื่อมชนกับรอยเชื่อมฉากไม่ครอบคลุมกัน ทั้งสองทิศ (ข้อ 5.4) ชนิดผลิตภัณฑ์ คือแผ่นหรือท่อ เป็นตัวแปรสำคัญ (ข้อ 5.3) หน้า W3 |
| โลหะชิ้นงานและลวดเชื่อม | กลุ่มของโลหะชิ้นงานเป็นตัวแปรสำคัญ กติกาเหมือนกันทั้งสองระดับ (ข้อ 8.3.1) หน้า P9 ลวดเชื่อม: Level 1 ถือระบบกลุ่มในภาคผนวก A ส่วน Level 2 ถือการกำหนดสัญลักษณ์ตามมาตรฐานลวดเชื่อม และแคบลงถึงชื่อการค้าในบางเงื่อนไข ขนาดลวดมีกติกาของตนเอง (ข้อ 8.4.4 และ 8.4.5) หน้า P14 | กลุ่มของโลหะชิ้นงานไม่อยู่ในรายการตัวแปรสำคัญ บันทึกไว้ในใบรับรองเท่านั้น เว้นการเชื่อมไม่เติมลวด ตัวแปรคือกลุ่มลวดเชื่อม (ข้อ 5.5) และชนิดลวดเชื่อม เช่นชนิดสารหุ้มและชนิดไส้ลวด (ข้อ 5.6) ขนาดลวดไม่เป็นตัวแปร หน้า W4 |
| ความหนา | นับสองค่า คือความหนาโลหะชิ้นงานของชิ้นทดสอบ และความหนาเนื้อเชื่อมของแต่ละกระบวนการ ช่วงของรอยเชื่อมชนมีทั้งขีดล่างและขีดบน แยกตามระดับ และเปลี่ยนเมื่อมีข้อกำหนดแรงกระแทก (ข้อ 8.3.2) หน้า P10 | รอยเชื่อมชนนับเฉพาะความหนาเนื้อเชื่อม รอยเชื่อมฉากนับความหนาโลหะชิ้นงาน เมื่อชิ้นทดสอบหนาถึงเกณฑ์ ช่วงไม่มีขีดบน (ข้อ 5.7) หน้า W5 |
| เส้นผ่านศูนย์กลาง | Level 1 ไม่นับเส้นผ่านศูนย์กลางและมุมของท่อแยกเป็นตัวแปรสำคัญ Level 2 นับทั้งสองเรื่อง และแผ่นครอบคลุมท่อเฉพาะตามเงื่อนไข (ข้อ 8.3.3 และ 8.3.4) หน้า P11 | เป็นตัวแปรสำคัญเสมอ และเงื่อนไขที่แผ่นครอบคลุมท่อใช้ตัวเลขคนละชุดกับของขั้นตอนการเชื่อม (ข้อ 5.7 และ 5.3) หน้า W5 และ W3 |
| ตำแหน่งเชื่อม | ไม่ได้จำกัดช่วงด้วยตัวเอง เมื่อไม่มีข้อกำหนดการทดสอบแรงกระแทกและความแข็ง ชิ้นทดสอบตำแหน่งใดก็รับรองทุกตำแหน่ง ตำแหน่งเชื่อมมีผลผ่าน heat input และการเชื่อมลงต้องมีชิ้นทดสอบเฉพาะ (ข้อ 8.4.2) หน้า P12 | เป็นตัวแปรสำคัญโดยตรง ตำแหน่งที่สอบกำหนดตำแหน่งที่ช่างเชื่อมได้ ตามตารางของรอยเชื่อมชนและของรอยเชื่อมฉาก (ข้อ 5.8) หน้า W6 |
| รายละเอียดรอยเชื่อม | จัดไว้ใต้ชนิดรอยต่อและรอยเชื่อม ได้แก่เชื่อมด้านเดียวหรือสองด้าน มีหรือไม่มีแผ่นรอง และเที่ยวเดียวหรือหลายเที่ยว (ข้อ 8.4.3) หน้า P13 แก๊สรองรากอยู่ในตัวแปรเฉพาะกระบวนการ (ข้อ 8.5.6) หน้า P17 | เป็นตัวแปรสำคัญตัวหนึ่งโดยตรง ได้แก่แผ่นรอง แก๊สรองราก ฟลักซ์รองราก ชิ้นแทรกหลอมละลาย ด้านที่เชื่อม และชั้นเดียวหรือหลายชั้น (ข้อ 5.9) หน้า W7 |
| heat input และชนิดกระแส | ช่วงของ heat input ผูกกับข้อกำหนดแรงกระแทกและความแข็ง และสองระดับใช้กติกาต่างกัน ชนิดกระแสและขั้วรับรองตามที่ใช้ทดสอบ (ข้อ 8.4.6 และ 8.4.7) หน้า P15 | heat input ไม่อยู่ในรายการตัวแปรสำคัญ (ข้อ 5.1) ชนิดกระแสและขั้วถูกบันทึกในใบรับรองในฐานะตัวแปรไม่สำคัญ (ข้อ 10) หน้า W1 และ W12 |
| preheat อุณหภูมิระหว่างชั้น การอบไล่ไฮโดรเจน และ PWHT | preheat และอุณหภูมิระหว่างชั้นมีขีดที่อ่านจากค่าของชิ้นทดสอบ การอบไล่ไฮโดรเจน (post-heating) เป็นตัวแปรสำคัญเฉพาะ Level 2 และ PWHT เพิ่มหรือตัดไม่ได้ ทั้งสองระดับ (ข้อ 8.4.8 ถึง 8.4.11) หน้า P16 | ไม่อยู่ในรายการตัวแปรสำคัญ (ข้อ 5.1) ช่างสอบโดยเชื่อมตาม pWPS หรือ WPS และผู้ผลิตละ PWHT ของชิ้นทดสอบได้ (ข้อ 6.3) หน้า W8 |
| แก๊สปกคลุม | อยู่ในตัวแปรเฉพาะกระบวนการ พร้อมฟลักซ์ ระบบลวด และรูปแบบการถ่ายโอนโลหะ (ข้อ 8.5) หน้า P17 | แก๊สปกคลุมไม่อยู่ในรายการตัวแปรสำคัญ บันทึกในใบรับรองในฐานะตัวแปรไม่สำคัญ (ข้อ 10) หน้า W12 สิ่งที่นับคือรูปแบบการถ่ายโอนโลหะ ซึ่งกติกาไม่เหมือนกับของขั้นตอนการเชื่อม ต้องเปิดอ่านแยกกัน (ข้อ 5.2) หน้า W2 |
| อายุ | WPQR ไม่มีวันหมดอายุ ISO 15607:2019 ข้อ 6 ให้การรับรองใช้ได้ไม่มีกำหนดในช่วงที่รับรอง เว้นแต่มีการกำหนดเป็นอย่างอื่น สิ่งที่จำกัดคือช่วงที่รับรอง และผู้ผลิตที่ทำการทดสอบ (ข้อ 8.1 และ 8.2) หน้า P8 และ P18 | ใบรับรองมีอายุ ต้องยืนยันเป็นระยะว่าช่างยังทำงานในช่วงที่รับรอง และต้องต่ออายุด้วยหนึ่งในสามวิธี (ข้อ 9) หน้า W11 |
สรุปเป็นถ้อยคำของผู้เขียนจากข้อที่ระบุ ไม่มีตัวเลขและข้อยกเว้น ห้ามใช้ออกช่วงที่รับรอง ให้เปิดหน้าที่ระบุและมาตรฐานฉบับจริง
สิ่งที่ตารางนี้ไม่ได้บอก
ตารางมีเฉพาะตัวแปรของช่วงที่รับรอง การทดสอบชิ้นทดสอบและเกณฑ์ยอมรับของสองการรับรองก็ต่างกัน และอยู่ในหน้าของตนเอง คือหน้า P4 ถึง P7 สำหรับขั้นตอนการเชื่อม และหน้า W9 กับ W10 สำหรับช่างเชื่อม
ตารางไม่ได้บอกด้วยว่างานหนึ่งงานครอบคลุมหรือไม่ คำถามนั้นต้องตอบสองครั้ง ครั้งหนึ่งกับ WPQR ด้วยภาค 2 และอีกครั้งกับใบรับรองช่างด้วยภาค 3 บทที่ 6 แสดงวิธีทำด้วยกรณีสมมติหนึ่งกรณี
คำถามท้ายบท
- ผู้เขียน WPS เห็นในใบรับรองของช่างว่าช่วงความหนาไม่มีขีดบน จึงเขียนช่วงความหนาของ WPS สำหรับรอยเชื่อมชนโดยไม่ใส่ขีดบน และอ้างใบรับรองช่างเป็นที่มา ผิดที่ใด และต้องเปิดหน้าใดเพื่อออกช่วงความหนาของ WPS
- ผู้ตรวจของลูกค้าเห็นว่าใบรับรองช่างไม่มีค่า heat input และไม่ระบุ PWHT จึงเห็นว่าใบรับรองไม่ครบ ข้อสังเกตนี้ถูกต้องหรือไม่ และสองเรื่องนี้ต้องตรวจจากเอกสารใด
แนวคำตอบ
- ผิดที่ใช้กติกาของช่างเชื่อมออกช่วงของขั้นตอนการเชื่อม ISO 15607:2019 ข้อ 5.1 ให้ WPS จัดทำขึ้นจาก WPQR ช่วงความหนาของ WPS จึงต้องมาจากช่วงที่รับรองของ WPQR ตาม ISO 15614-1:2017 ข้อ 8.3.2 ซึ่งตาราง 7 ของรอยเชื่อมชนมีทั้งขีดล่างและขีดบน และข้อ 8.1 ให้การเปลี่ยนแปลงนอกช่วงต้องทดสอบขั้นตอนการเชื่อมใหม่ ต้องเปิดหน้า P10 และตาราง 7 ของมาตรฐาน โดยใช้คอลัมน์ของระดับที่ WPQR ทดสอบ การที่ช่วงของช่างไม่มีขีดบนเมื่อชิ้นทดสอบหนาถึงเกณฑ์เป็นกติกาของ ISO 9606-1:2012 ข้อ 5.7 (หน้า W5) ซึ่งตอบได้เฉพาะคำถามว่าช่างเชื่อมความหนานั้นได้หรือไม่
- ไม่ถูกต้อง ISO 9606-1:2012 ข้อ 5.1 ระบุตัวแปรสำคัญของช่างเชื่อมแปดเรื่อง ซึ่งไม่มี heat input และ PWHT และข้อ 10 ให้บันทึกตัวแปรไม่สำคัญสามเรื่อง คือชนิดกระแสและขั้ว กลุ่มหรือกลุ่มย่อยของโลหะชิ้นงาน และแก๊สปกคลุม ซึ่งก็ไม่มีสองเรื่องนี้ ข้อ 6.3 ให้ช่างสอบโดยเชื่อมตาม pWPS หรือ WPS และให้ผู้ผลิตตัดสินใจละ PWHT ของชิ้นทดสอบได้ ใบรับรองจึงไม่ขาด สองเรื่องนี้เป็นตัวแปรของขั้นตอนการเชื่อม ต้องตรวจจาก WPQR และ WPS ตาม ISO 15614-1:2017 ข้อ 8.4.7 (หน้า P15) และข้อ 8.4.11 (หน้า P16)