การสอบ: ผู้ตรวจสอบ ชิ้นทดสอบ และเงื่อนไขการเชื่อม

มองแล้วรู้

ข้อ 6 ของ ISO 9606-1:2012 คือกติกาของวันสอบ ข้อ 6.1 กำหนดสิ่งที่ผู้ตรวจสอบหรือหน่วยตรวจสอบ (examiner or examining body) ต้องทำ ข้อ 6.2 กำหนดรูปร่างและขนาดของชิ้นทดสอบ และข้อ 6.3 กำหนดเงื่อนไขการเชื่อม

ชิ้นทดสอบมีสี่แบบตามรูป 3 ถึง 6 คือรอยเชื่อมชนและรอยเชื่อมฉาก บนแผ่นและบนท่อ ช่างต้องเชื่อมตาม pWPS หรือ WPS ต่อหน้าผู้ตรวจสอบ และต้องมีการหยุดและเริ่มใหม่ทั้งในเที่ยวรากและเที่ยวปิดหน้า

แผนภาพอย่างง่ายของชิ้นทดสอบสี่แบบ พร้อมขนาดขั้นต่ำที่รูป 3 ถึง 6 ของ ISO 9606-1:2012 ระบุ ขนาดอื่นให้เปิดรูปของมาตรฐาน

ชิ้นทดสอบและขนาดขั้นต่ำ

ISO 9606-1:2012 ข้อ 6.2 รูป 3 ถึง 6 ความหนา t และเส้นผ่านศูนย์กลาง D ไม่มีค่าขั้นต่ำในรูป ค่าที่เลือกเป็นตัวกำหนดช่วงที่รับรอง (หน้า W5) หมายเหตุของรูป 4 และรูป 6 บอกว่าโลหะชิ้นงานสองชิ้นหนาต่างกันได้

ทำไมจึงสำคัญ

ใบรับรองช่างเชื่อมเชื่อได้เท่ากับวิธีที่ชิ้นทดสอบถูกเชื่อม ชิ้นทดสอบที่สั้นเกินไป ไม่มีจุดต่อแนว หรือถูกเจียแต่งก่อนส่งทดสอบ บอกฝีมือของช่างไม่ได้ครบ ข้อ 6.1 ถึง 6.3 จึงเป็นส่วนที่ผู้ตรวจสอบต้องเห็นด้วยตาตนเอง และเป็นส่วนที่ตรวจย้อนหลังจากเอกสารได้ยากที่สุด

ตัวอย่างอ่านค่า

ช่างสอบรอยเชื่อมชนบนท่อเส้นผ่านศูนย์กลางภายนอก D = 33.7 mm ต้องเตรียมชิ้นทดสอบกี่ชิ้น

คำนวณ: เส้นรอบวง = π × D = 3.1416 × 33.7 = 105.9 mm น้อยกว่า 150 mm ข้อ 6.2 จึงให้เพิ่มชิ้นทดสอบ สองชิ้นได้เส้นรอบวงรวม 2 × 105.9 = 211.7 mm ซึ่งถึง 150 mm การอ่านว่าสองชิ้นพอเป็นการตีความ เพราะตัวบทกำหนดเพียงว่าไม่เกินสามชิ้น

เทียบ: ท่อ D = 60.3 mm มีเส้นรอบวง 3.1416 × 60.3 = 189.4 mm ไม่น้อยกว่า 150 mm จึงใช้ชิ้นเดียว ท่อข้างละยาวอย่างน้อย 125 mm ตามรูป 5 ทั้งสองกรณี

ตัวอย่างสมมติ แต่งขึ้นเพื่ออธิบายวิธีอ่าน

อ่านแล้วเข้าใจ

มาตรฐานกำหนดอะไร

ผู้ตรวจสอบ (ข้อ 6.1): ISO 9606-1:2012 ข้อ 3.3 และ 3.4 นิยามผู้ตรวจสอบและหน่วยตรวจสอบว่าเป็นบุคคลหรือองค์กรที่ได้รับแต่งตั้งให้ทวนสอบความเป็นไปตามมาตรฐาน ข้อ 6.1 กำหนดหน้าที่ไว้ดังนี้

• การเชื่อมชิ้นทดสอบ ต้อง มีผู้ตรวจสอบหรือหน่วยตรวจสอบเป็นพยาน และการทดสอบ ต้อง ได้รับการทวนสอบโดยผู้ตรวจสอบหรือหน่วยตรวจสอบ
• ชิ้นทดสอบ ต้อง ทำเครื่องหมายระบุผู้ตรวจสอบและช่างเชื่อม ทุกชิ้นต้องทำเครื่องหมายตำแหน่งเชื่อม และรอยเชื่อมท่อที่ยึดอยู่กับที่ต้องทำเครื่องหมายตำแหน่ง 12 นาฬิกาด้วย
• ผู้ตรวจสอบหรือหน่วยตรวจสอบ หยุดการสอบได้ เมื่อเงื่อนไขการเชื่อมไม่ถูกต้อง หรือเมื่อเห็นว่าช่างไม่มีฝีมือพอที่จะผ่านข้อกำหนด เช่นมีการซ่อมมากเกินไปหรือซ่อมซ้ำเป็นระบบ

ชิ้นทดสอบ (ข้อ 6.2): รูปร่างและขนาดเป็นไปตามรูป 3 ถึง 6 แผ่นต้องยาวอย่างน้อย 200 mm และความยาวตรวจสอบ (examination length) คือ 150 mm ท่อที่เส้นรอบวงน้อยกว่า 150 mm ต้องมีชิ้นทดสอบเพิ่ม โดยรวมไม่เกินสามชิ้น ตัวบทไม่ได้บอกจำนวนที่ต้องเพิ่ม การเพิ่มจนเส้นรอบวงรวมถึง 150 mm เป็นการตีความ ควรตกลงกับผู้ตรวจสอบหรือหน่วยตรวจสอบก่อนสอบ รูป 3 ถึง 6 ไม่มีชิ้นทดสอบของท่อแยก เรื่องนี้อยู่ในข้อ 5.4 (หน้า W3)

เงื่อนไขการเชื่อม (ข้อ 6.3)

• การสอบ ต้อง เชื่อมตาม pWPS หรือ WPS ที่จัดทำตาม ISO 15609-1 หรือ ISO 15609-2 และความหนาคอของชิ้นทดสอบรอยเชื่อมฉากต้องกำหนดไว้ใน pWPS หรือ WPS ที่ใช้สอบ
• ชิ้นทดสอบ ต้อง มีการหยุดและเริ่มใหม่อย่างน้อยหนึ่งครั้งในเที่ยวราก และอย่างน้อยหนึ่งครั้งในเที่ยวปิดหน้า ถ้าใช้มากกว่าหนึ่งกระบวนการ ต้องมีอย่างน้อยหนึ่งครั้งต่อกระบวนการ รวมเที่ยวรากและเที่ยวสุดท้าย และ ต้อง ทำเครื่องหมายบริเวณหยุดและเริ่มใหม่
• ช่าง ต้อง ได้รับอนุญาตให้เจียกำจัดความไม่สมบูรณ์เล็กน้อยได้ ยกเว้นเที่ยวปิดหน้า ซึ่งเจียได้เฉพาะจุดหยุดและเริ่มใหม่ และต้องได้รับอนุญาตจากผู้ตรวจสอบหรือหน่วยตรวจสอบก่อน
• PWHT ที่ pWPS หรือ WPS กำหนด ละเว้นได้ ตามดุลยพินิจของผู้ผลิต

ข้อ 6 ไม่ได้กำหนดเวลาที่ให้ช่างใช้ในการสอบ ถ้าต้องการจำกัดเวลา ให้เขียนไว้ในขั้นตอนการสอบของผู้ผลิตหรือของหน่วยตรวจสอบ ซึ่งเป็นข้อกำหนดของหน่วยงาน ไม่ใช่ของมาตรฐาน

จุดที่อ่านผิดบ่อย

• ตัดแผ่นยาว 150 mm เพราะจำตัวเลขของความยาวตรวจสอบ ทั้งที่ข้อ 6.2 ให้ชิ้นทดสอบยาวอย่างน้อย 200 mm
• เจียแต่งผิวเที่ยวปิดหน้าทั้งแนวก่อนส่งทดสอบ ทั้งที่ข้อ 6.3 ให้เจียได้เฉพาะจุดหยุดและเริ่มใหม่ และต้องขออนุญาตก่อน
• เชื่อมสองกระบวนการในชิ้นเดียว แต่หยุดและเริ่มใหม่เฉพาะกระบวนการที่ใช้ปิดหน้า กระบวนการที่ใช้เชื่อมรากจึงไม่มีจุดต่อแนวให้ทดสอบ

คิดต่อ

ถ้าหลุดซ้ำ ให้สงสัยระบบ

• ไม่มี pWPS หรือ WPS สำหรับการสอบ ช่างตั้งค่าเอง ผู้ตรวจสอบจึงไม่มีเกณฑ์ตัดสินว่าเงื่อนไขการเชื่อมถูกต้องหรือไม่
• ผู้ตรวจสอบมาถึงเมื่อชิ้นทดสอบเชื่อมเสร็จแล้ว และลงนามจากผลการทดสอบเท่านั้น
• ไม่มีแบบบันทึกวันสอบที่มีช่องเครื่องหมายช่าง ตำแหน่งเชื่อม ตำแหน่ง 12 นาฬิกา และตำแหน่งหยุดและเริ่มใหม่ การทำเครื่องหมายจึงขึ้นกับความจำของแต่ละคน

โยงไปหน้าอื่นและเล่มอื่น

คำถามท้ายหน้า

• ช่างเชื่อมรากด้วยกระบวนการ 141 และเติมกับปิดหน้าด้วยกระบวนการ 111 ในชิ้นทดสอบเดียว ต้องมีการหยุดและเริ่มใหม่อย่างน้อยกี่ครั้ง และที่เที่ยวใด
• ระหว่างการสอบ ช่างขอเจียรูพรุนที่ผิวเที่ยวปิดหน้าช่วงกลางแนว ห่างจากจุดหยุดและเริ่มใหม่ ผู้ตรวจสอบควรตอบอย่างไร