สองการรับรอง สองมาตรฐาน

ชิ้นทดสอบหน้าตาคล้ายกัน เชื่อมด้วยกระบวนการเดียวกัน แต่การรับรองสองแบบถามคนละคำถาม และเขียนอยู่ในมาตรฐานคนละฉบับ บทนี้อธิบายว่าทำไมเล่มนี้แยกสองมาตรฐานไว้คนละภาค แต่ละภาคเดินตามลำดับใด และตัวแปรของแต่ละฝั่งอยู่ที่หน้าใด

สองคำถาม

ISO 15614-1:2017 ข้อ 1 ระบุว่าจุดประสงค์หลักของการรับรองขั้นตอนการเชื่อม คือแสดงว่ากระบวนการต่อที่เสนอให้ใช้กับงาน ให้รอยต่อที่มีสมบัติทางกลตามที่การใช้งานต้องการได้ คำถามจึงอยู่ที่เงื่อนไข ได้แก่วัสดุ ลวดเชื่อม และความร้อนที่ใส่เข้าไป

ISO 9606-1:2012 ข้อ 1 ระบุว่าการรับรองช่างเชื่อมเน้นที่ความสามารถของช่างในการควบคุมลวดเชื่อม หัวเชื่อม หรือหัวเชื่อมแก๊สด้วยมือ จนได้รอยเชื่อมคุณภาพยอมรับได้ บทนำของมาตรฐานวางหลักไว้ว่า การทดสอบหนึ่งครั้งรับรองช่างไม่เฉพาะเงื่อนไขที่ใช้สอบ แต่รวมถึงเงื่อนไขอื่นทั้งหมดที่ถือว่าเชื่อมง่ายกว่าตามมาตรฐานนี้ คำถามจึงอยู่ที่ความยากของการเชื่อม

สองการรับรองถามคนละคำถาม จึงนับตัวแปรคนละชุด และอยู่คนละภาคของเล่ม รายการในภาพเป็นตัวอย่างของตัวแปรที่แต่ละฝั่งให้น้ำหนัก

เปิดทีละมาตรฐาน

ในงานจริง คำถามมาทีละข้อ เมื่อต้องออกช่วงที่รับรองของ WPQR หรือเขียน WPS จาก WPQR วิศวกรเปิด ISO 15614-1:2017 ฉบับเดียว เมื่อต้องจัดการสอบช่าง อ่านใบรับรอง หรือมอบงานให้ช่าง วิศวกรเปิด ISO 9606-1:2012 ฉบับเดียว ไม่มีขั้นใดของงานที่ต้องอ่านสองฉบับสลับกันทีละบรรทัด เล่มนี้จึงจัดตามวิธีทำงานนั้น ภาค 2 พูดถึง ISO 15614-1:2017 อย่างเดียว ภาค 3 พูดถึง ISO 9606-1:2012 อย่างเดียว และหนึ่งหน้าคู่พูดถึงมาตรฐานเดียว

เหตุผลที่แยกคือความเสี่ยง สองมาตรฐานใช้คำเดียวกันหลายคำ เช่นความหนา เส้นผ่านศูนย์กลาง ตำแหน่งเชื่อม และลวดเชื่อม แต่กติกาใต้คำเหล่านั้นเป็นคนละชุด เมื่อกติกาสองชุดวางอยู่ในหน้าเดียวกัน ผู้อ่านที่รีบอาจหยิบกติกาของช่างไปออกช่วงที่รับรองของขั้นตอนการเชื่อม หรือหยิบกติกาของขั้นตอนการเชื่อมไปตัดสินว่าช่างเชื่อมงานนั้นได้ ข้อผิดพลาดแบบนี้มองไม่เห็นในเอกสาร เพราะตัวเลขที่ได้ดูสมเหตุสมผลทั้งคู่

ตัวอย่างที่ชัดที่สุดคือชนิดรอยเชื่อม ซึ่งกติกาของสองฝั่งไม่ตรงกัน ISO 15614-1:2017 ข้อ 8.4.3 ให้รอยเชื่อมชนแบบซึมลึกเต็มรับรองรอยเชื่อมฉากด้วยทั้งสองระดับ โดย Level 2 มีเงื่อนไขเพิ่มสำหรับงานที่รอยต่อตัวทีเป็นรูปแบบหลัก ส่วน ISO 9606-1:2012 ข้อ 5.4 b) กำหนดว่ารอยเชื่อมชนไม่รับรองรอยเชื่อมฉาก และรอยเชื่อมฉากไม่รับรองรอยเชื่อมชน มาตรฐานทั้งสองไม่ได้เขียนเหตุผลไว้ เล่มนี้อ่านว่าฝั่งขั้นตอนถามถึงสมบัติของรอยต่อ ส่วนฝั่งช่างถามถึงการควบคุมบ่อหลอม ซึ่งต่างกันในรอยเชื่อมสองชนิด การอ่านใบรับรองช่างด้วยกติกาของ WPQR หรืออ่าน WPQR ด้วยกติกาของใบรับรองช่าง จึงให้ช่วงที่ผิด ดูหน้า P13 และหน้า W3 แยกกัน

ลำดับที่แต่ละภาคเดิน

การรับรองทั้งสองอย่างมีลำดับงานเดียวกัน คือเตรียมชิ้นทดสอบ เชื่อม ส่งทดสอบ ตัดสินผล ออกช่วงที่รับรอง และออกเอกสาร แต่ละภาคเรียงหน้าตามข้อของมาตรฐานของตน ตารางนี้เป็นสารบัญ บอกว่าขั้นใดของงานอยู่ที่ข้อใดและหน้าใด ไม่ได้เทียบกติกา

เลขข้อตามสารบัญของ ISO 15614-1:2017 และ ISO 9606-1:2012 ผู้ควบคุมเครื่องเชื่อมใช้ ISO 14732:2013 ซึ่งอยู่ที่หน้า W13

ลำดับของข้อในสองมาตรฐานไม่เหมือนกันหนึ่งจุด ISO 15614-1:2017 วางช่วงที่รับรองไว้ในข้อ 8 หลังการทดสอบในข้อ 7 ตรงกับลำดับงาน ส่วน ISO 9606-1:2012 วางตัวแปรสำคัญและช่วงที่รับรองไว้ในข้อ 5 ก่อนการสอบในข้อ 6 ภาค 3 เรียงตามข้อของมาตรฐาน หน้า W1 ถึง W7 จึงมาก่อนหน้า W8 ผู้ที่กำลังจัดการสอบช่างจะเปิดหน้า W8 ถึง W10 ก่อน แล้วย้อนไปหน้า W2 ถึง W7 เมื่อออกช่วงที่รับรอง

รายการของขั้นตอนการเชื่อม

ISO 15614-1:2017 จัดช่วงที่รับรองไว้ในข้อ 8 เป็นสี่หมวด คือเกี่ยวกับผู้ผลิต (ข้อ 8.2) เกี่ยวกับโลหะชิ้นงาน (ข้อ 8.3) ใช้กับทุกขั้นตอนการเชื่อม (ข้อ 8.4) และเฉพาะกระบวนการ (ข้อ 8.5) โดยข้อ 8.1 กำหนดว่าการเปลี่ยนแปลงนอกช่วงต้องทดสอบขั้นตอนการเชื่อมใหม่ รายการนี้ใช้กับ WPQR และ WPS เท่านั้น

เลขข้อตามสารบัญของข้อ 8 หลายข้อแยก Level 1 กับ Level 2 ดูบทที่ 3

รายการของช่างเชื่อม

ISO 9606-1:2012 ข้อ 5.1 ระบุตัวแปรสำคัญของช่างเชื่อมแปดเรื่อง และกำหนดว่าเมื่อช่างต้องเชื่อมนอกช่วงที่รับรอง ต้องสอบใหม่ รายการนี้ใช้กับใบรับรองช่างเชื่อมเท่านั้น

เลขข้อและลำดับตามข้อ 5.1

สามเรื่องไม่อยู่ในรายการของช่างเชื่อม แต่ข้อ 10 ของ ISO 9606-1:2012 ให้บันทึกในใบรับรองในฐานะตัวแปรไม่สำคัญ คือชนิดกระแสและขั้ว กลุ่มหรือกลุ่มย่อยของโลหะชิ้นงาน และแก๊สปกคลุม ส่วน heat input, preheat และ PWHT ไม่อยู่ในรายการของข้อ 5.1 เช่นกัน

สองรายการนี้มีชื่อซ้ำกันหลายบรรทัด แต่ชื่อที่ซ้ำไม่ได้แปลว่ากติกาซ้ำ ผู้ที่ต้องการเห็นภาพรวมว่าตัวแปรเดียวกันถูกนับต่างกันอย่างไร ดูบทที่ 5 ซึ่งอธิบายเป็นถ้อยคำโดยไม่มีตัวเลข ส่วนการออกช่วงที่รับรองต้องทำจากหน้าของมาตรฐานนั้นเสมอ

ชิ้นทดสอบชิ้นเดียว เอกสารสองฉบับ

ISO 9606-1:2012 ข้อ 6.3 กำหนดว่าการสอบช่างเชื่อมต้องทำตาม pWPS หรือ WPS ที่จัดทำตาม ISO 15609-1 หรือ ISO 15609-2 และความหนาคอของชิ้นทดสอบรอยเชื่อมฉากต้องกำหนดไว้ใน pWPS หรือ WPS ที่ใช้สอบ ข้อเดียวกันให้ผู้ผลิตตัดสินใจละ PWHT ที่ pWPS หรือ WPS กำหนดได้ ซึ่งสอดคล้องกับการที่ความร้อนไม่ใช่ตัวแปรของช่าง แบบฟอร์มใบรับรองในภาคผนวก A มีช่องอ้างอิง WPS แต่ช่วงที่รับรองของช่างมาจากตัวแปรสำคัญของข้อ 5 ไม่ได้มาจากช่วงของ WPS ฉบับนั้น

ชิ้นทดสอบชิ้นเดียวตอบสองคำถามได้เมื่อทำครบทั้งสองมาตรฐาน ISO 15614-1:2017 ข้อ 5 ระบุว่าช่างเชื่อมหรือผู้ควบคุมเครื่องเชื่อมที่ทำการทดสอบขั้นตอนการเชื่อมได้ผลน่าพอใจ ถือว่าผ่านการรับรองตามมาตรฐานระดับชาติหรือระหว่างประเทศที่ใช้อยู่ ถ้าเป็นไปตามข้อกำหนดการทดสอบที่เกี่ยวข้องของมาตรฐานนั้น และบทนำของ ISO 9606-1:2012 เขียนในทางเดียวกันว่า การทดสอบใช้รับรองทั้งขั้นตอนการเชื่อมและช่างเชื่อมได้ เมื่อข้อกำหนดที่เกี่ยวข้องทั้งหมด เช่นขนาดชิ้นทดสอบและการทดสอบ เป็นไปตามที่กำหนด ผลที่ได้ยังเป็นเอกสารสองฉบับ คือ WPQR และใบรับรองช่างเชื่อม ซึ่งมีช่วงของตนเอง และต้องออกจากมาตรฐานของตนเอง

คำถามท้ายบท

• ช่างเชื่อมถือใบรับรองรอยเชื่อมชนบนแผ่น ด้วยกระบวนการ 135 และลวดกลุ่ม FM1 งานใหม่เป็นรอยเชื่อมฉากบนแผ่น ตำแหน่ง PB ด้วยกระบวนการและลวดกลุ่มเดิม หัวหน้างานเปิด WPQR ของงาน เห็นว่ารอยเชื่อมชนแบบซึมลึกเต็มรับรองรอยเชื่อมฉากด้วย จึงให้ช่างเชื่อมได้ ถูกต้องหรือไม่ และข้อผิดพลาดเกิดที่ขั้นใดของการคิด
• ผู้ตรวจประเมินพบว่าใบรับรองช่างบันทึกโลหะชิ้นงานที่ใช้สอบเป็นกลุ่ม 1.2 แต่งานจริงเป็นเหล็กกลุ่ม 2 ที่เชื่อมด้วยลวดกลุ่ม FM1 จึงเห็นว่าช่างอยู่นอกช่วงที่รับรอง ข้อสังเกตนี้ถูกต้องหรือไม่ และควรตรวจเรื่องกลุ่มโลหะชิ้นงานจากเอกสารใด